การปฏิบัติที่ดีสำหรับโรงสีข้าว GMP

image

GMP โรงสีข้าว (มาตรฐานสินค้าเกษตร มกษ. 4403/2553)

         มาตรฐานสินค้าเกษตรนี้ ครอบคลุมสุขลักษณะของสถานที่ผลิตและกระบวนการผลิตของโรงสีข้าว ตั้งแต่การตรวจรับ การลดความชื้น การทำความสะอาด การกะเทาะเปลือก การขัดสี การคัดแยกคุณภาพ การบรรจุ การเก็บรักษาและการขนส่ง เพื่อให้ได้ผลิตภัณฑ์ที่ปลอดภัย มีคุณภาพ เหมาะสำหรับหารบริโภคหรือใช้เป็นวัตถุดิบเพื่อทำเป็นผลิตภัณฑ์อื่นๆจากข้าว

 

ข้อกำหนดมาตรฐาน GMP โรงสีข้าว จำแนกเป็น 3 หมวด

               1.โครงสร้างพื้นฐาน

               2.ระบบปฏิบัติการ

               3.บุคคลากร

 

โครงสร้างพื้นฐาน

1.ทำเลที่ตั้ง

          อยู่ในพื้นที่ ที่ไม่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนแก่ชุมชน อยู่ในบริเวณที่ไม่ทำให้ผลิตภัณฑ์ข้าวเกิดการปนเปื้อน

2.อาคารและพื้นที่ปฏิบัติงาน

    2.1 พื้นที่ลดความชื้น

          - เป็นพื้นที่สะอาดไม่มีน้ำขัง และไม่มีสิ่งปฏิกูล

          - มีการป้องกันสัตว์เลี้ยง และสัตว์พาหะนำโรค และ/หรือมีรั้วล้อมพื้นที่ลดความชื้น

    2.2 พื้นที่แช่และนึ่งข้าวเปลือก

       โครงสร้างทำด้วยวัสดุ ที่คงทนแข็งแรง ทนทาน ง่ายต่อการบำรุงรักษาและทำความสะอาดรวมทั้งระบายน้ำได้ดี

    2.3 พื้นที่เก็บข้าวเปลือกผลิตภัณฑ์ข้าวและผลพลอยได้

     แบ่งเป็น การเก็บในสภาพปกติ และการเก็บในไซโล ต้องมีโครงสร้างแข็งแรง ทำความสะอาดง่าย สะดวกต่อการบำรุงรักษา ป้องกันแมลงและสัตว์พาหะนำเชื้อ ป้องกันความชื้นได้ และถ่ายเทอากาศได้ดี

     2.4 พื้นที่ทำความสะอาด พื้นที่กะเทาะข้าวเปลือก พื้นที่ขัดสี พื้นที่คัดแยกคุณภาพ

       - ต้องออกแบบให้มีพื้นที่เพียงพอ สะดวกในการปฏิบัติงาน และแยกเป็นสัดส่วนชัดเจน รวมทั้งป้องกันแมลงและสัตว์พาหะนำเชื้อได้

           - ต้องมีโครงสร้างแข็งแรง ทำด้วยวัสดุที่ทนทาน ทำความสะอาดและบำรุงรักษาได้ง่าย

3.เครื่องมือ เครื่องจักรและอุปกรณ์

     ต้องแข็งแรง ทนทาน ทำความสะอาด และบำรุงรักษาอย่างสม่ำเสมอ และทำด้วยวัสดุที่ไม่ก่อให้เกิดการปนเปื้อน และควรมีการตรวจสอบความพร้อมก่อนการใช้งาน

4.อำนวยความสะดวก

   4.1 มีการถ่ายเทอากาศได้ดี ในบริเวณปฏิบัติงาน

   4.2 มีแสงสว่างเพียงพอในบริเวณที่มีการตรวจสอบคุณภาพด้วยตา

   4.3 น้ำที่ใช้ในกระบวนการการขัดเงา มีคุณภาพตามมาตรฐานน้ำบริโภคและมีปริมาณเพียงพอ

   4.4 มีสิ่งอำนวยความสะดวก สำหรับการทำความสะอาดเพียงพอและอยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน

   4.5 มีระบบหรือสิ่งอำนวยความสะดวกในการระบายน้ำและกำจัดของเสียเพียงพอ

   4.6 มีสิ่งอำนวยความสะดวกด้านสุขลักษณะส่วนบุคคลและห้องสุขาเพียงพอสำหรับผู้ปฏิบัติงาน

   4.7 มีสถานที่เก็บสารเคมีที่ปลอดภัยและแยกเป็นสัดส่วน

 

ระบบปฏิบัติการ

การควบคุมการปฏิบัติงาน

1.การรับซื้อข้าวเปลือก

   ข้าวเปลือกที่รับซื้อ ต้องมาจากแหล่งที่ได้รับการรับรองมาตรฐาน GAP หรือมาจากแหล่งผลิตที่สามารถตรวจสอบได้ ต้องกำหนดเกณฑ์คุณลักษณะเฉพาะในการรับซื้อไว้อย่างชัดเจน

2.การแช่และนึ่งข้าวเปลือก

           น้ำที่ใช้แช่และนึ่ง ต้องสะอาด ไม่มีสารตกค้างที่เป็นอันตรายต่อผู้บริโภค และนำไปใช้อย่างถูกสุขลักษณะ ทำความสะอาดถังแช่ข้าวเปลือกทุกครั้งหลังการใช้งาน

3.การลดความชื้นข้าวเปลือก

         ข้าวเปลือกที่มีความชื้นสูงกว่า 15% ต้องนำไปลดความชื้นภายใน 24 ชั่วโมง ก่อนจัดเก็บเพื่อป้องกันการเกิดเชื้อราและปัญหาการเกิดข้าวเมล็ดเหลือง มีวิธีการลดความชื้น 3 แบบ คือ

     3.1 การลดความชื้นโดยใช้แสงอาทิตย์

     3.2 การลดความชื้นโดยการใช้เครื่องอบ

     3.3 การลดความชื้นแบบลมเป่าข้าวลอยตัว

4.การเก็บข้าวเปลือก

      ข้าวเปลือกที่จัดเก็บต้องสะอาดไม่มีสิ่งเจือปน มีการควบคุมอุณหภูมิและความชื้นสัมพัทธ์ของอากาศในโรงเก็บต้องจัดการหมุนเวียนข้าวเปลือกที่จัดเก็บ เพื่อให้สามารถระบายข้าวได้อย่างมีประสิทธิภาพ รักษาความสะอาดโรงเก็บข้าวเปลือกและบริเวณโดยรอบให้สะอาด และหมั่นตรวจสอบข้าวเปลือกที่เก็บรักษาไว้อย่างน้อยสัปดาห์ละ 1 ครั้ง พยายามจัดการให้เคลื่อนย้ายสลับที่กองข้าวเปลือกเป็นระยะ เพื่อระบายความร้อนและถ่ายเทความชื้น

5.การกะเทาะ การขัดสี และการคัดแยกคุณภาพ

        มีระบบ และการป้องกันกำจัดฝุ่นที่เกิดจากกระบวนการกะเทาะ การขัดสี และการคัดแยกคุณภาพ เครื่องขัดสีข้าว ควรเป็นระบบปิด มีการวางแผนการผลิต ไม่ให้มีข้าวเปลือก ข้าวสารเหลือตกค้างในสายพานการผลิต

6.การบรรจุผลิตภัณฑ์ข้าว

          ต้องมีการป้องกันการการปนเปื้อนบนสายพานลำเลียง และเครื่องบรรจุผลิตภัณฑ์ข้าวภาชนะบรรจุข้าวต้องสะอาด อยู่ในสภาพที่พร้อมใช้งาน

7.การเก็บผลิตภัณฑ์ข้าว

       จัดเรียงกองผลิตภัณฑ์ข้าวเป็นระเบียบ ไม่วางสัมผัสกับพื้นโดยตรง และไม่เก็บรักษาผลิตภัณฑ์ข้าวรวมกับวัตถุอันตรายทางการเกษตร ควรเว้นช่องระหว่างกองให้สามารถเข้าไปปฏิบัติงานได้

8.การเก็บรักษาผลิตผลพลอยได้

        ต้องไม่ปนเปื้อนกับผลิตภัณฑ์ข้าว จัดเก็บแยกออกจากบริเวณผลิต จัดแบ่งพื้นที่จัดเก็บเป็นสัดส่วน

9.การขนส่ง

      พาหนะที่ใช้ขนส่ง ต้องสะอาด ปิดมิดชิด และป้องกันน้ำได้ ไม่ควรใช่พาหนะที่ปนเปื้อนสารเคมี หรือวัตถุอันตรายทาการเกษตร

 10.การบันทึกข้อมูล

1) ข้อมูลทั่วไปของผู้ประกอบการโรงสี
2) การรับซื้อข้าวเปลือก
3) การคัดแยกคุณภาพผลิตภัณฑ์ข้าว
4) การทำความสะอาดและการบำรุงรักษา
5) ค่าควบคุมคุณภาพที่ต้องควบคุม
6) การทดสอบประสิทธิภาพเครื่องจักร
7) การตรวจสอบความถูกต้องและการสอบเทียบเครื่องมือ เครื่องจักรและอุปกรณ์
8) การป้องกันกำจัดสัตว์พาหะนำโชค
9) การจัดเก็บข้าวเปลือก ผลิตภัณฑ์ข้าวและผลพลอยได้
10) การขนส่งผลิตภัณฑ์ข้าว
11) ประวัติพนักงาน การฝึกอบรม และการตรวจสุขภาพประจำปี

 

การบำรุงรักษาและสุขาภิบาล

1.การทำความสะอาดและบำรุงรักษา

       ต้องทำความสะอาดและบำรุงรักษาอาคาร สถานที่ รวมถึงเครื่องมือ เครื่องจักร และอุปกรณ์อย่างสม่ำเสมอ

2.การควบคุมแมลงและสัตว์พาหะนำเชื้อ

       ป้องกันและสัตว์พาหะนำเชื้อปนเปื้อนผลิตภัณฑ์ข้าว

3.การจัดการของเสีย หรือสิ่งของที่ไม่ใช้แล้ว หรือไม่เกี่ยวข้องกับการผลิต

     แยกผลิตฑ์ข้าวที่ไม่ได้คุณภาพออกจากผลิตภัณฑ์ข้าวที่ได้คุณภาพ จัดการของเสียอย่างถูกสุขลักษณะ

 

บุคลากร

    - สุขลักษณะ

       ผู้ปฏิบัติงานและบุคคลภายนอกที่เข้าไปในบริเวณผลิตต้องรักษาสุลักษณะ

    - การฝึกอบรม

    จัดฝึกอบรมเรื่องการปฏิบัติที่ดีเกี่ยวกับสุขลักษณะและความปลอดภัยของอาหารให้กับ ผู้ปฏิบัติงานที่เกี่ยวข้อง

 ผู้ควบคุมเครื่องจักร ผู้ควบคุมคุณภาพ และพนักงานห้องปฏิบัติการตรวจสอบคุณภาพข้าวต้องได้รับการฝึกอบรมตามหน้าที่และความรับผิดชอบ